รู้จัก"ธนาคารไร้สาขา" จุดเปลี่ยนธุรกรรมการเงินของไทย

ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) เตรียมผลักดันธนาคารในรูปแบบใหม่ เพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลงของโลกการเงิน ให้ตรงกับความต้องการของผู้ใช้บริการมากขึ้น โดยธนาคารรูปแบบใหม่นี้มีใช้เทคโนโลยีสื่อสารเป็นแกนในการขับเคลื่อน เพราะจะเป็นธนาคารที่ไม่เคยมีมาก่อนในประเทศไทย

นั่นคือ ธนาคารที่ "ไม่มีสาขา" (Virtual Bank) หรือ ธนาคารไร้สาขา โดยล่าสุด CLICX เข้ารับใบอนุญาตจากธนาคารแห่งประเทศไทยอย่างเป็นทางการ เป็นธนาคารไร้สาขารายแรกของไทย ซึ่งเป็นความร่วมมือของ KTB, AIS และ OR

PPTV Wealth จะพาไปรู้จักกับ "ธนาคารไร้สาขา" ให้มากขึ้น เพราะในอนาคตอันใกล้ ธนาคารไร้สาขาจะเข้ามามีบทบาททางการเงินกับทุกคนมากกขึ้น

ธนาคารไร้สาขา คือ ธนาคารพาณิชย์รูปแบบใหม่ที่ไม่มีสาขา โดยให้บริการผ่านช่องทางดิจิทัลเป็นหลัก ซึ่งมีความเชี่ยวชาญด้านการให้บริการทางการเงินผ่านเทคโนโลยีดิจิทัล และนำเทคโนโลยีรวมถึงข้อมูลที่หลากหลาย ทั้งข้อมูลทางการเงินและข้อมูลทางเลือกอื่นๆ เช่น พฤติกรรมการใช้จ่าย มาใช้ในการประเมินความเสี่ยงและวิเคราะห์พฤติกรรมลูกค้า เพื่อนำเสนอบริการทางการเงินรูปแบบใหม่ หรือเพิ่มประสิทธิภาพของบริการทางการเงินเดิมให้ตอบโจทย์ความต้องการของลูกค้าได้ดียิ่งขึ้น

ขณะที่ Mobile Banking หรือ Internet Banking เป็นเพียงหนึ่งในช่องทางการให้บริการของธนาคารพาณิชย์แบบดั้งเดิม ซึ่งได้พัฒนาและปรับเปลี่ยนมาให้บริการผ่านระบบดิจิทัลมากขึ้น เช่น การพัฒนาแอปพลิเคชัน Mobile Banking ให้ใช้งานง่ายและสะดวกขึ้น หรือการให้บริการบัญชีเงินฝากดิจิทัล ควบคู่ไปกับการให้บริการผ่านสาขาและกระบวนการแบบดั้งเดิมที่ยังต้องพึ่งพาบุคลากรในการให้บริการ

อย่างไรก็ตาม ในช่วงเริ่มต้น ธนาคารไร้สาขาอาจให้บริการรับฝากเงิน (Cash-in) และถอนเงิน (Cash-out) ผ่านตัวแทนทางการเงิน (Banking Agent) หรือสาขาอิเล็กทรอนิกส์ เช่น ตู้ CDM/ATM ของธนาคารพาณิชย์แห่งอื่น เพื่อรองรับลูกค้าบางกลุ่มที่ยังมีความจำเป็นต้องใช้เงินสด ในช่วงที่ระบบการเงินของไทยยังไม่พร้อมเข้าสู่ระบบดิจิทัลอย่างเต็มรูปแบบ ทั้งนี้ ธนาคารไร้สาขาจะต้องมีแผนทยอยลดการให้บริการผ่านช่องทางดังกล่าวในระยะต่อไป

กลุ่มลูกค้าเป้าหมายของธนาคารไร้สาขา

ธนาคารไร้สาขา สามารถให้บริการลูกค้าได้ทุกกลุ่ม โดยเน้นลูกค้ารายย่อย และ SMEs ที่คุ้นเคยกับการทำธุรกรรมบนโลกดิจิทัล รวมถึงกลุ่มที่ยังเข้าไม่ถึงบริการทางการเงินในระบบ (unserved) เช่น ไม่เคยมีบัญชีเงินฝากกับสถาบันการเงิน/เข้าไม่ถึงสินเชื่อในระบบ หรือกลุ่มที่ยังไม่ได้รับบริการที่ดีเพียงพอ ไม่ตอบโจทย์ความต้องการของตน (underserved) ให้มีโอกาสเข้าถึงหรือได้รับบริการทางการเงินที่ดีขึ้น

การเปิดให้มี ธนาคารไร้สาขาจะส่งผลกระทบต่อธนาคารพาณิชย์ดั้งเดิม หรือเข้ามาทดแทนธนาคารพาณิชย์ดั้งเดิมหรือไม่

จากประสบการณ์ในต่างประเทศที่ ธนาคารไร้สาขา เปิดให้บริการมาระยะหนึ่ง พบว่าการประกอบธุรกิจของ ธนาคารไร้สาขาไม่ได้กระทบฐานะและผลประกอบการของธนาคารพาณิชย์ดั้งเดิมมากนัก แต่ช่วยกระตุ้นการแข่งขันและเพิ่มประสิทธิภาพในระบบการเงิน เช่น พัฒนาผลิตภัณฑ์ทางการเงินรูปแบบใหม่ที่ตรงกับความต้องการของลูกค้า และลดค่าธรรมเนียมการใช้บริการ

กรณีไทย คาดว่าการมี ธนาคารไร้สาขาจะกระตุ้นให้เกิดการแข่งขันในระบบสถาบันการเงิน โดยทั้ง ธนาคารไร้สาขาและธนาคารพาณิชย์ดั้งเดิมจะปรับตัว และเน้นพัฒนานวัตกรรม/บริการทางการเงินให้ตอบโจทย์ลูกค้าแต่ละกลุ่มยิ่งขึ้น โดยกลุ่มลูกค้าเป้าหมายของธนาคารพาณิชย์ดั้งเดิม คือ รายย่อยทั่วไป (mass) และลูกค้ารายใหญ่ ขณะที่ลูกค้าของ ธนาคารไร้สาขาจะเน้นไปที่ตลาดเฉพาะกลุ่ม (niche market) อย่างผู้มีรายได้น้อย และ micro SMEs ที่ผู้เล่นกลุ่มเดิมไม่ได้ให้บริการมากนัก

ผู้เล่นที่สามารถประกอบธุรกิจ ธนาคารไร้สาขาได้ต้องเป็นธนาคารพาณิชย์เท่านั้นหรือไม่

ธปท. เปิดกว้างให้ผู้ประกอบธุรกิจทั้งในภาคการเงิน (เช่น ธนาคารพาณิชย์ดั้งเดิม หรือ non-bank) และนอกภาคการเงิน (เช่น บริษัทเทคโนโลยีขนาดใหญ่ (BigTech) บริษัทที่มีความเชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยีการเงิน (FinTech) หรือกิจการค้าร่วม (consortium) ) ที่มีคุณสมบัติเหมาะสมขอจัดตั้ง ธนาคารไร้สาขาได้ โดยไม่มีการแบ่งแยกหลักเกณฑ์การพิจารณาและกำหนดโควตาจำนวนใบอนุญาตตามประเภทผู้ขออนุญาตจัดตั้ง ว่าต้องเป็นกลุ่มผู้ประกอบธุรกิจในภาคการเงิน และนอกภาคการเงินอย่างละเท่าใด แต่จะพิจารณาคัดเลือกผู้ยื่นขออนุญาตจัดตั้ง ธนาคารไร้สาขาทุกรายด้วยหลักเกณฑ์เดียวกัน ตามคุณสมบัติ ดังนี้

1.มี business model ที่ตอบโจทย์ green line ได้อย่างยั่งยืน กล่าวคือ (i) มีกลยุทธ์การขยายฐานลูกค้าที่เป็นไปได้ และไม่เน้นการเติบโตในระยะสั้นโดยไม่คำนึงถึงฐานะความมั่นคง เช่น ผู้ขอจัดตั้งอาจมีฐานลูกค้าตั้งต้นอยู่บ้างและต่อยอดได้ไม่ยาก และ (ii) สามารถออกผลิตภัณฑ์รูปแบบใหม่ที่แตกต่างและตอบโจทย์ลูกค้าได้ชัดเจน และบริหารจัดการต้นทุนได้ เช่น หลังออกผลิตภัณฑ์เงินฝากแล้วสามารถออกผลิตภัณฑ์ที่สร้างรายได้ตามมาในไม่ช้า

2.มีธรรมาภิบาล และวัฒนธรรมด้านความเสี่ยงที่ดี ผู้ถือหุ้นใหญ่ และผู้ที่จะมาเป็นกรรมการและผู้บริหารระดับสูงของ ธนาคารไร้สาขาต้องมีคุณสมบัติเหมาะสมและมีธรรมาภิบาล ไม่เคยมีประวัติที่ไม่ดี

3.มีความเชี่ยวชาญในการให้บริการดิจิทัล เพื่อออกแบบการให้บริการที่สร้างประสบการณ์ที่ดีให้กับลูกค้า

4.มีเทคโนโลยีที่ยืดหยุ่นและคล่องตัว เพื่อลดต้นทุนการดำเนินงาน และพัฒนาผลิตภัณฑ์ทางการเงินใหม่ ๆ ได้อย่างรวดเร็ว

5.สามารถใช้ประโยชน์จากข้อมูลที่หลากหลาย เพื่อออกแบบหรือปรับผลิตภัณฑ์ให้ตอบโจทย์ความต้องการลูกค้าที่เปลี่ยนได้อย่างรวดเร็ว

6.สามารถบริหารความเสี่ยงธุรกิจการเงินได้ เช่น ความเสี่ยงด้านเครดิต ความเสี่ยงด้าน IT/cyber โดยมีการวางโครงสร้างองค์กร บุคลากร ระบบงาน และกระบวนการบริหารความเสี่ยงที่เหมาะสมกับธุรกิจ

7.มีฐานะการเงินแข็งแกร่ง ผู้ถือหุ้นใหญ่สามารถสนับสนุนด้านการเงินให้ ธนาคารไร้สาขาดำเนินธุรกิจได้อย่างต่อเนื่อง